Қазақстанның Қаржылық мониторинг агенттігі (AFM / АФМ) агенттік атынан жіберілетін жалған мемлекеттік хаттарға қатысты кезекті алаяқтық туралы ескертті.
2026 жылғы 15 қыркүйекте агенттік алаяқтардың АФМ-нің ресми хат-хабарларына ұқсастырылып жасалған құжаттарды пайдаланып жүргенін мәлімдеді. Жақында орын алған бір оқиғада мемлекеттік органға тексеру жүргізіліп жатқаны туралы және белгілі бір азамат жайлы ақпарат сұратылған жалған хат жолданған.
Бұл ескерту АФМ-ге және агенттіктің шын мәнінде қандай қызмет атқаратынына қайтадан назар аудартты.
Қаржылық мониторинг агенттігі деген не?
Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі, жалпыға AFM немесе АФМ ретінде белгілі — қаржылық және экономикалық қылмыстарға қарсы күреске жауапты мемлекеттік орган.
Оның қызметіне ақшаны жылыстату, терроризмді қаржыландыру, қаржылық пирамидалар, заңсыз қаржылық операциялар және басқа да экономикалық қылмыстармен байланысты әрекеттерді анықтау және тергеу кіреді.
АФМ сонымен қатар Қазақстанның экономикалық тергеп-тексеру органдарын басқарады және алаяқтық инвестициялық жобаларға, заңсыз ойын бизнесіне, криптовалюта схемаларына және ірі көлемдегі қаржылық алаяқтыққа қатысты істерді жүйелі түрде тергейді.
Тек қыркүйек айының өзінде агенттік заңсыз криптовалюталық несиелеуге, қаржы пирамидаларына және Қазақстан тұрғындарына бағытталған фишингтік операцияларға қатысты тергеулер туралы хабарлады.
Сондықтан АФМ банк немесе кәдімгі қаржылық қызметтерді реттеуші орган болып табылмайды. Бұл — қаржылық барлаумен және қылмыстық тергеулермен айналысатын мемлекеттік орган.
АФМ неліктен ескерту жасады?
Агенттіктің мәліметінше, алаяқтар АФМ атынан келіп түскендей көрінетін құжаттарды дайындауда.
Бұл хаттарда мемлекеттік логотиптер, аты-жөндер, қолтаңбалар, мөрлер және болжамды тергеулерге немесе тексерулерге сілтемелер сияқты ресми сипаттағы деректемелер болуы мүмкін.
Соңғы оқиға мемлекеттік ұйымға жіберілген хатқа қатысты болды. Алаяқтар тексеру жүріп жатқанын алға тартып, белгілі бір азамат туралы ақпаратты сұратқан.
АФМ мұндай әдістің бірінші рет қолданылып отырмағанын атап өтті.
Бұған дейінгі жағдайларда алаяқтар алдымен жалған құжаттарды жіберіп, кейін өздерін АФМ қызметкерлері ретінде таныстырып, телефон немесе мессенджерлер арқылы адамдармен байланысқа шыққан.
Осыдан кейін олар жеке мәліметтерді, банктік деректерді немесе ақшаны алуға әрекеттенген.
Мемлекеттік логотип құжаттың түпнұсқалығын білдірмейді
Жалған мемлекеттік құжаттарды жасау әлдеқайда оңай бола түсті.
Хатта сенімді көрінетін логотип, қолтаңба, мөр және ресми тіл болуы мүмкін, бірақ бұл ретте ол толығымен алаяқтық болып қала береді.
Сондықтан құжаттың түпнұсқалығын тек оның қаншалықты кәсіби көрінетініне қарап бағаламау қажет.
Бұл WhatsApp, Telegram, SMS немесе электрондық пошта арқылы алынған хабарламаларға да қатысты.
Алаяқ адамның аты-жөнін, телефон нөмірін немесе басқа да мәліметтерін білуі мүмкін. Бұл сізбен байланысқа шыққан адамның мемлекеттік органда жұмыс істейтінін дәлелдемейді.
АФМ азаматтардан ақша аударуды сұрамайды
Ең айқын күдікті белгілердің бірі — ақшаға немесе құпия банктік ақпаратқа қатысты өтініш.
АФМ бұған дейін өздерін агенттік қызметкерлері ретінде таныстырған алаяқтар азаматтарға хабарласып, олардың банк шоттары күдікті алаяқтық әрекеттерге байланысты бұғатталғанын айтқанын мәлімдеген болатын.
Содан кейін қоңырау шалушылар жәбірленушілерден банктік ақпаратты талап еткен немесе мемлекеттік деректемелері мен қолтаңбалары бар жалған АФМ құжаттарын жіберген.
АФМ агенттіктің жеке тұлғалардың банк шоттарына қызмет көрсетпейтінін, олар үшін қаржылық операциялар жүргізбейтінін және осы мақсатта жеке тұлғалармен байланысқа шықпайтынын мәлімдеді.
Сондықтан, егер өзін АФМ өкілімін деп таныстырған біреу сізден төмендегілерді талап етсе, өте сақ болуыңыз керек:
- ақша аударуды;
- қаражатты басқа немесе «қауіпсіз» шотқа көшіруді;
- картаңыздың нөмірін немесе CVV кодын беруді;
- интернет-банкинг деректерін беруді;
- SMS немесе OTP растау кодын ашуды;
- телефоныңызға қосымша орнатуды;
- әңгімені банкіңізден немесе отбасыңыздан құпия сақтауды.
Бұл — қаржылық алаяқтықтың жиі кездесетін белгілері.
АФМ сондай-ақ фишингтік алаяқтықпен де күресуде
Бір қызығы, АФМ тек агенттік атын жамылған қылмыскерлер туралы ғана ескертіп қоймайды. Ол сонымен қатар ауқымды фишингтік шабуылдар үшін пайдаланылатын инфрақұрылымды да тергеп жатыр.
Жақында агенттік ұялы байланыс желісінің базалық станцияларын имитациялауға қабілетті жабдық — SMS blaster қолданған топтың қызметін тоқтатқанын хабарлады.
АФМ мәліметінше, төрт күн ішінде Beeline, Kcell және Activ абоненттеріне шамамен 150 000 фишингтік SMS-хабарлама жіберілген.
Хабарламалар белгілі компаниялардың атынан жіберіліп, жәбірленушілерді телефон нөмірін, аты-жөнін, төлем картасының деректерін, CVV және SMS-растау кодын қоса алғанда, ақпаратты енгізуді сұрайтын жалған веб-сайттарға бағыттаған.
Мұндай жағдайлар Қазақстандағы қаржылық алаяқтықтың қаншалықты күрделеніп бара жатқанын көрсетеді.
Алаяқтық хабарлама ендігі жерде міндетті түрде сауатсыз жазылған немесе анық жалған болып көрінбеуі мүмкін.
АФМ-нен хат алсаңыз не істеу керек?
Хатта көрсетілген нұсқауларды бірден орындауға асықпаңыз.
Оның орнына ақпаратты дербес түрде тексеріңіз.
Ең қауіпсіз тәсіл — хабарламада берілген сілтемеге өтпей, Қазақстанның ресми gov.kz веб-сайтына кіріп, мемлекеттік портал арқылы АФМ-ді табу.
Егер біреу телефон шалып, өзін АФМ-нен деп таныстырса, әңгіме барысында құпия банктік ақпаратты бермеңіз.
АФМ байланыс орталығының нөмірі ретінде 1458 көрсетеді және бұған дейін алаяқтық схемаларға тап болған азаматтарға құқық қорғау органдарына немесе ресми арналар арқылы агенттікке хабарласуды ұсынған.
Ең бастысы, тексеру дербес түрде жүргізілуі тиіс.
Егер күдікті хатта телефон нөмірі көрсетіліп, құжатты растау үшін сол нөмірге қоңырау шалу ұсынылса, бұл дұрыс тексеру болып саналмайды. Телефон нөмірінің өзі алаяқтарға тиесілі болуы мүмкін.
Бұл неліктен маңызды
Қаржылық алаяқтық тек оңай ақша табу уәдесіне ғана емес, барған сайын қорқыныш сезіміне көбірек сүйенеді.
Банктен, полиция департаментінен немесе мемлекеттік органнан келіп түскендей көрінетін телефон қоңырауы адамдарды мәселенің мән-жайын тексерместен тез әрекет етуге мәжбүр етуі мүмкін.
«Тергеу», «шотты бұғаттау», «қаржылық мониторинг» немесе «қылмыстық іс» сияқты терминдер жалған талапты шұғыл етіп көрсетуі мүмкін.
Дәл осы асығыстық алаяқтарға қажет.
Сондықтан АФМ-нің ресми көрінетін хатына кез келген басқа күтпеген қаржылық хабарлама сияқты қарау керек: ақпарат бермес немесе қандай да бір әрекет жасамас бұрын дереккөзді тексеріңіз.
АФМ — қаржылық қылмыстарды тергеуге айтарлықтай өкілеттігі бар Қазақстанның нақты мемлекеттік органы. Бірақ оның атауын, логотипін немесе бланкісінің көшірмесін пайдаланған адам автоматты түрде АФМ қызметкері болып табылмайды.
Ақша немесе банктік ақпарат туралы сөз болғанда, алдымен тексеріңіз.